Eyaz (Ayaz)ın marifeti

Bir gün beyleri Gazneli Mahmuta
“Ayaz denilen bu kölenin ne marifeti var ki sen ona otuz kişinin maaşı kadar maaş ödüyorsun?” dediler
Sultan Mahmut bu soruya o anda cevap vermedi Birkaç gün sonra beylerini alarak ava çıktı
Yolda bir kervan gördüler Sultan Mahmut beylerden birine:
“Git sor bakalım bu kervan nereden geliyor?” dedi
Bey atını sürerek gitti birkaç dakika içinde geriye döndü
“Efendim kervan Rey şehrinden geliyor” dedi Sultan Mahmut:
“Peki nereye gidiyormuş?” diye sorunca bey susup kaldı Bunun üzerine Sultan Mahmut başka birini gönderdi O da gidip geldi
“Efendim Yemen’e gidiyormuş” dedi
Padişah:
“Yükü neymiş?” deyince o da sustu kaldı Bu defa padişah başka bir beye:
“ Sen de git yükünü öğren” dedi
Bey gitti geldi
“ Her cins mal var fakat çoğu Rey kâseleri” dedi
Padişah:
“Peki kervan ne zaman yola çıkmış?” diye sorunca bey cevap veremedi Padişah böyle tam otuz beyi gönderdi otuzu da istenen bilgileri tam olarak getiremediler Padişah son olarak Ayaz’ı çağırdı:
“Ayaz git bak bakalım şu kervan nereden geliyor?” dedi
Ayaz:
“Efendim kervan görünür görünmez sizin merak edeceğinizi tahmin ederek gidip gerekenleri öğrendim Kervan Rey’den gelip Yemen’e gidiyor yükü şudur şu kadar at şu kadar deveden oluşuyor şu kadar insan var” diye kervan hakkında ayrıntılı bilgi verir Bütün bunları beyler ağzı açık dinliyorlardı Ayaz tek başına 30 beyin edinemediği bilgiyi edinmişti Padişah beylerine döndü:
“Ayaz’a neden otuz kişinin ücretine denk ücret verdiğimi anladınız mı? Görüyorsunuz ki bu bile onun hizmetine karşılık az geliyor” Dedi
Böylece Ayaz’ı çekemeyerek aleyhinde konuşan beyler utanıp yaptıklarına pişman oldular