Karaciğer yağlanması nedir tedavisi nasıldır?

[Karçiçeği]

Karaciğer yağlanması toplumda çok sık rastlanan bir durum olup her 4-5 kişiden birinde görülür Kadın ve erkeklerde aynı sıklıkta görülür

Yağlanmaya iltihap/yangı eşlik ederse bu durum önce karaciğer hücre harabiyetine (nekroz) sonra fibroza ve oradan da siroza ilerler Karaciğer yağlanması olan insanlar; eğer fazla kiloluysa mutlaka kilo vermeli ( en az kilosunun 'u) yağlı gıdalardan uzak kalmalı bol meyve sebze tüketmeli ve düzenli egzersiz yapmalıdır En önemlisi de mutlaka bu konuda uzman olan bir doktora başvurmalıdır Ülkemizde bu konuyu en iyi bile uzmanlık alanı iç hastalıkları uzmanları olup bunlar içinden de özellikle bu konuda uzmanlaşmış gastroenteroloji uzmanlarıdır

Karaciğer yağlanması; karaciğer hücrelerinde normalden fazla hatta bazen aşırı derecede yağ toplanması nedeniyle meydana gelen tıbbi bir durumdur Toplumdaki her 4-5 kişiden birinde karaciğer yağlanması görülmektedir Kadın ve erkekte aynı sıklıkta görülür Normal sağlıklı bir insanda karaciğer hücrelerinde az miktarda yağ bulunabilir ve bu herhangi bir hastalığa neden olmaz Ancak karaciğerde yağlanma aşırı miktarda olduğunda birtakım yapısal ve fonksiyonel değişikliklere yol açar

Karaciğerde aşırı yağ birikmesi sonucu 2 durum meydana gelir:
1) Karaciğerde yağlanmanın bir sonucu olarak karaciğerde iltihap/yangı meydana gelir ve tıp dilinde buna steatoheapatit adı verilir

2) Karaciğerde sadece yağlanma olması ve herhangi bir iltihap/yangının olmaması Steatohepatit geliştiğinde bu zamanla karaciğer hücrelerinin harap olmasına (nekroz) yol açar ve fibroz denilen aynı zamanda karaciğer sirozunun başlangıcı sayılan duruma neden olur Nekroz ilerledikçe olay siroza doğru ilerler Bu konuda yapılan çalışmalarda steatohepatiti olan hastaların @'ında karaciğerde fibroz -15'inde ise karaciğer sirozu gelişebileceği saptanmıştır Ayrıca steatohepatite bağlı gelişen karaciğer sirozu zemininde karaciğer kanserinin de gelişebildiği gösterilmiştir Bu nedenle karaciğer yağlanması tanısı konan hastalar ayrıntılı bir şekilde değerlendirilmeli ve sıkı takip edilmelidir

Karaciğer yağlanmasının nedenleri
Karaciğer yağlanmasının nedenleri temel olarak alkole bağlı (alkolik karaciğer yağlanması=alkolik steatohepatit) veya alkol dışı diğer nedenler (non-alkolik steatohepatit=NASH) olarak ikiye ayrılır NASH Amerika'da erişkinlerde en sık görülen karaciğer hastalığıdır Muhtemelen bizim ülkemizde de benzer bir durum mevcuttur

Alkol dışı karaciğer yağlanması nedenleri aşağıdaki gibi sıralanabilir:
1 Obezite (aşırı kilo)

2 Şeker hastalığı

3 Açlık veya hızlı kilo kaybı

4 Wilson hastalığı

5 Uzun süreli damar yolu ile (parenteral) beslenme

6 Aşırı A vitamini kullanma

7 Hipobetalipoproteinemi / abetalipoproteinemi

8 Bazı ilaçlar: Kortizon içeren ilaçlar amiodaron tamoksifen diltiazem tetrasiklin talium östrojenler

9 Bazı zehirler: karbontetraklorür (CCl4) fosfor kurşun (Pb) kloroform (CHCl3) arsenik (As)

10 Gebelik

11 Bazı ameliyatlardan sonra (jejunoileal bypass gastrik bypass)

Karaciğer Yağlanmasının Mekanizması
Karaciğer yağlanması (steatosis) hepatositlerde trigliseridl ve diğer lipidlerin toplanması sonucu meydana gelir Bu yağlanma sonucu inflamasyon (iltihap/yangı) geliştiğinde steatohepatit olarak adlandırılır Bunun olası mekanizmaları aşağıdaki nedenler olduğu düşünülmektedir:

Karaciğer hücrelerinden perifere gönderilen trigliserid miktarının azalması

Hepatoselüler inflamasyon ve fibroza yol açan ikincil uyaranlara (oksidatif stres adipositokinler barsaktan salınan endotoksinler) hassasiyet

Yağ asitlerinin mitokondriyal oksidasyonunun azalması

Yağ asidi sentezinin artması veya karaciğer hücrelerine gelen yağ asidi miktarının artması

Belirti ve Bulgular
Karaciğer yağlanmasının özel bir belirtisi veya bulgusu yoktur Genellikle herhangi bir belirti vermez Ancak karaciğerinde yağlanması olan insanlarda; bazen karnın sağ üst tarafında dolgunluk hissi halsizlik çabuk yorulma gibi belirtiler görülebilir Çok nadir olarak karaciğer yağlanmasına bağlı ileri karaciğer hastalığı olan insanlarda kaşıntı iştahsızlık sarılık ve bulantı görülebilir Bu gibi şikâyetleri olmayan insanlarda normal bir fizik muayene ile (eğer karaciğerde yağlanmaya bağlı büyüme meydana gelmemişse) karaciğer yağlanması tespit edilemeyebilir

Teşhis
Karaciğer yağlanması daha çok başka nedenlerle yapılan kan tahlilleri veya ultrason ile teşhis edilir Kan tahlillerinde karaciğer enzimleri yüksek saptandığı zaman yine başka birtakım hastalıklarla beraber karaciğer yağlanması da akla gelmelidir Ultrasonda ise karaciğerin büyümüş olduğu görülür

Kesin teşhis karaciğer biyopsisi (lokal anestezi altında ince bir iğne ile karaciğerden çok küçük bir parçanın alınıp patoloji uzmanı tarafından mikroskopik olarak incelenmesi) ile konulsa da rutin klinik pratikte genelde biyopsi yapılmamaktadır

Tedavi
Alkol alımına bağlı karaciğer yağlanmasında tek tedavi yöntemi alkol alımının kesilmesidir

Asıl konumuz olan alkol dışı karaciğer yağlanmasında ise bugüne kadar 10'dan fazla ilaç kullanılmıştır ancak kesin bir fayda elde edilememiştir Sadece bir tane ilaç ile hastalardaki yağlanmanın gerilediği ortaya konulmuş olsa da bu ilacın karaciğer yağlanmasında kullanımı için TC Sağlık Bakanlığı (veya başka bir ülkenin ) bu konuda ruhsatı bulunmamaktadır

Tedavinin esasları; yaşam tarzı değişikliği egzersiz diyetteki yağ miktarının azaltılmasıdır

Hızlı kilo vermek de karaciğer yağlanmasına yol açar
Aşırı kilolu olan (obezite: Vücut kitle indeksinin 30 kg/m2 olduğu zaman obezite tanısı konulur Vücut kitle indeksi (VKİ); vücut kilosu/metre cinsinden boyun karesi olarak hesaplanır Ör; 70 kilo ağırlığında ve 170 m boyunda olan bir kişinin VKİ=70/170x170= 2422 kg/m2 olarak hesaplanır) insanlar  oranında kilo verdiğinde karaciğerdeki iltihaplanma/yangı ve büyüme geriler Ancak kilo verme konusunda en önemli konulardan birisi de hızlı kilo vermekten kaçınılmasıdır Haftada 1 kg verecek şekilde plan yapılmalıdır Daha hızlı kilo vermek de kendi başına karaciğer yağlanması yapabilir Bu nedenle şok diyetlerden aşırı açlık öneren diyetlerden mutlaka uzak durulmalıdır

Ayrıca hayvansal yağlardan sakatat yağlı et tavuk derisi gibi gıdalardan kaçınılmalı sebze meyve beyaz et ve lifli gıdalar tüketilmelidir

Yürüyüş yapın
Egzersiz de kilo vermede karaciğer yağlanmasında önemli bir mekanizma olan insülin direncini düşürmede ve ayrıca uzun vadeli olarak kalp ve damar hastalıklarından korunmada faydalı olduğu kesin olarak gösterilmiştir Bu yararın ortaya çıkması için en az günde 30-45 dk olmak üzere haftada 4 gün tempolu yürüyüş gereklidir